Certyfikat zrównoważonego rozwoju i certyfikat pochodzenia

Jaka jest różnica – i do czego potrzebuję każdego z nich?

Stan na luty 2025 r.

Każdy, kto kupuje lub sprzedaje na rynku biometanu, spotyka się z dwoma pojęciami, które na pierwszy rzut oka brzmią podobnie, ale oznaczają zupełnie różne rzeczy: certyfikat zrównoważonego rozwoju (NNW) i certyfikat pochodzenia (HKN). Oba certyfikaty dotyczą określonej ilości gazu – ale każdy z nich potwierdza coś innego. W niniejszym artykule wyjaśniono, na czym polegają te dwa rodzaje certyfikatów, czym się od siebie różnią oraz kiedy należy stosować który z nich.

Certyfikat zrównoważonego rozwoju (NNW)

Co potwierdza?

Certyfikat zrównoważonego rozwoju potwierdza, że dana partia biometanu spełnia kryteria zrównoważonego rozwoju określone w przepisach UE. Zasadniczo chodzi o dwie kwestie:

• Czy biomasa pochodzi ze zrównoważonego źródła? (np. brak wylesiania, brak wykorzystywania obszarów chronionych)
• Jak duża jest redukcja emisji gazów cieplarnianych w porównaniu z wartością odniesienia dla paliw kopalnych?

Dopiero po udowodnieniu spełnienia tych kryteriów gaz może zostać prawnie sklasyfikowany jako „pochodzący ze zrównoważonych źródeł”. Bez ważnego certyfikatu zrównoważonego rozwoju biometan nie jest regulacyjnie uznawany za energię odnawialną – niezależnie od tego, w jaki sposób został faktycznie wyprodukowany.

Do czego służy?

NNW stanowi przepustkę do państwowych mechanizmów wsparcia oraz ustawowych obowiązków w zakresie zgodności z przepisami:

• Możliwość zaliczenia na poczet limitu redukcji emisji gazów cieplarnianych (limit THG)
• Ulgi podatkowe zgodnie z ustawą o podatku energetycznym
• Potwierdzenie wypełnienia kwoty biopaliw w transporcie
• Możliwość zaliczenia w ramach programu FuelEU Maritime lub innych regulacji sektorowych

Krótko mówiąc: każdy, kto chce wprowadzać do obrotu lub wykorzystywać biometan do celów regulacyjnych, potrzebuje certyfikatu NNW.

Nabisy – obowiązkowy system certyfikacji zrównoważonego rozwoju i wskaźnika emisji gazów cieplarnianych

Nabisy to centralny rejestr w Niemczech zajmujący się zrównoważonym rozwojem w sektorze biopaliw. Dla wielu uczestników rynku ma on kluczowe znaczenie przede wszystkim z jednego powodu:

Nabisy w handlu kwotami biopaliw

Podmioty wprowadzające do obrotu paliwa biogeniczne (np. bio-CNG/bio-LNG) mogą generować uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych i uczestniczyć w handlu tymi uprawnieniami. Warunkiem jest prawidłowe prowadzenie wymaganych dokumentów w systemie.

Nabisy służy w tym zakresie jako platforma do zarządzania dowodami zrównoważonego rozwoju, przekazywania ich wzdłuż łańcucha dostaw oraz, w razie potrzeby, ich unieważniania.

Co konkretnie muszę wiedzieć jako producent/handlowiec?

Aby móc korzystać z platformy Nabisy, należy najpierw założyć konto. Wniosek o jego utworzenie należy złożyć w BLE. W przypadku handlowców/dostawców (Lfr) i producentów (SSt) obowiązkowa jest certyfikacja w ramach dobrowolnego systemu. Po utworzeniu konta można za jego pośrednictwem generować (SSt), przyjmować, przekazywać dalej lub anulować certyfikaty (Lfr).

Ważne: Bez prawidłowo skonfigurowanego systemu Nabisy sprzedaż w ramach aplikacji związanych z limitami może zostać szybko zablokowana – nawet jeśli biometan jest technicznie bez zarzutu.

Wymagania dla wystawców i odbiorców

Każdy, kto chce wystawiać certyfikaty zrównoważonego rozwoju, musi posiadać certyfikat wydany przez system certyfikacyjny uznany przez UE (np. ISCC EU lub REDcert EU) oraz zarejestrować się w systemie Nabisy jako podmiot gospodarczy. Dopiero po pomyślnym przejściu audytu i uzyskaniu aktywnej certyfikacji można generować i przekazywać certyfikaty NNW w systemie. Również odbiorca – niezależnie od tego, czy jest to handlowiec, czy odbiorca końcowy – musi być zarejestrowany w systemie Nabisy, aby móc odbierać i przetwarzać certyfikaty.

Świadectwo pochodzenia (HKN)

Co poświadcza certyfikat pochodzenia?

Certyfikat pochodzenia nie potwierdza cech zrównoważonego rozwoju, lecz charakterystykę danej ilości gazu: skąd pochodzi gaz, w jaki sposób został wyprodukowany i jakie ma właściwości?

Typowe informacje zawarte w certyfikacie pochodzenia to:

• Instalacja pochodzenia (lokalizacja, typ instalacji)
• Wykorzystane substraty i surowce
• Zawartość energetyczna i jakość gazu
• Kwartał i region dostawy
• Produkty „zielonego gazu” dla klientów końcowych: dostawcy energii oznaczają nimi taryfy gazowe jako pochodzące ze źródeł odnawialnych
• Sprawozdawczość przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju: np. w celu dokumentowania emisji z zakresu 1
• Własna sprzedaż określonych gatunków biometanu (np. według surowca lub regionu)
• Wymogi umowne między kupującym a sprzedającym
• Dokumentacja przepływów surowców i informacji dotyczących zrównoważonego rozwoju
• Przejrzystość w skali całej UE
• Zapobieganie podwójnemu liczeniu i oszustwom
• Organizacja i certyfikat muszą być zarejestrowane przez VS w systemie UDB
• Główny użytkownik z danej firmy musi przyjąć zaproszenie do systemu i potwierdzić dostęp
• Przed zaksięgowaniem transakcji należy zarejestrować stany początkowe (Initial Stocks)
• Wszystkie kolejne transakcje handlowe, przetwórcze i produkcyjne należy na bieżąco rejestrować
• W przypadku paliw gazowych w zintegrowanej sieci gazowej: należy wprowadzać miesięczne ilości wprowadzane do sieci i poddawać je weryfikacji przez DSO/TSO; transakcja jest księgowana dopiero w punkcie wyjścia ze zintegrowanej sieci
• Wymagania dotyczące dostaw biometanu w oparciu o bilans masowy (luty 2025 r.)
• Rejestr biogazu dena – wytyczne (styczeń 2024 r.)
• Rejestr biogazu dena – katalog kryteriów (grudzień 2024 r.)
• Matryca produktów dena (styczeń 2025 r.)
• Nabisy – często zadawane pytania, wersja 04/2025 (BLE)
• Nabisy – informacje dla operatorów instalacji i dostawców (BLE)

HKN jest zatem certyfikatem właściwości. Mówiąc w uproszczeniu, potwierdza on, że:

„Ta ilość energii pochodzi ze źródła odnawialnego”.

Do czego służy HKN (certyfikat pochodzenia)?

HKN ma znaczenie przede wszystkim w sektorze dobrowolnym i prywatnym:

Ważne: Sam certyfikat pochodzenia energii (HKN) zazwyczaj nie uprawnia do wypełnienia ustawowych obowiązków w zakresie zrównoważonego rozwoju. Stanowi on uzupełnienie certyfikatu NNW, ale go nie zastępuje.

Gdzie zarządzany jest HKN? Przykład rejestru biogazu dena

Na rynku niemieckim rejestr biogazu dena prowadzony przez Niemiecką Agencję Energetyczną (dena) odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu certyfikatami pochodzenia. Zawiera on szczegółowe dane dotyczące właściwości biometanu – od surowców, przez technologię instalacji, aż po emisję gazów cieplarnianych. Dla każdej dostarczonej ilości gazu wystawiane jest świadectwo jakości, które może być przekazywane wzdłuż łańcucha dostaw.

Rejestr ten świadomie wykracza poza minimalne wymogi prawne: umożliwia on szczegółowe zróżnicowanie jakościowe, co jest szczególnie cenne w przypadku produktów premium i wymagających umów odbiorczych.

Wymagania dla wystawców i odbiorców

Aby móc wystawiać certyfikaty pochodzenia w rejestrze biogazu dena, operator instalacji musi zarejestrować się jako uczestnik i zlecić niezależnemu audytorowi sprawdzenie danych dotyczących instalacji. Zarejestrowane cechy jakościowe są dokumentowane i zatwierdzane dla każdej partii. Odbiorcy – czyli handlowcy, dostawcy energii lub odbiorcy przemysłowi – również muszą zarejestrować się w rejestrze biogazu dena, aby móc otrzymywać, przekazywać dalej lub unieważniać certyfikaty.

Bezpośrednie porównanie NNW i HKN

Poniższa tabela podsumowuje najważniejsze różnice:

Kiedy potrzebuję NNW, a kiedy HKN?

W praktyce to, jaki dokument jest wymagany – lub czy potrzebne są oba – zależy od przeznaczenia:

Wymagane jest jedynie NNW

Jeśli biometan jest wykorzystywany wyłącznie w celu wypełnienia obowiązków prawnych – np. w zakresie limitu emisji gazów cieplarnianych w transporcie lub ulg podatkowych – zazwyczaj wystarczy certyfikat zrównoważonego rozwoju.

Wymagane jest jedynie HKN

Jeśli dostawca energii chce zaoferować swoim klientom produkt typu „zielony gaz” lub przedsiębiorstwo przemysłowe chce udokumentować w swoim sprawozdaniu dotyczącym zrównoważonego rozwoju, skąd pochodzi pozyskiwana przez nie energia, wystarczy certyfikat pochodzenia.

Połączenie obu certyfikatów: NNW i HKN

W wielu relacjach handlowych certyfikaty NNW i HKN są przekazywane łącznie. Pozwala to odbiorcy na zaliczenie gazu zarówno pod kątem regulacyjnym, jak i zrównoważonego rozwoju, a także na przejrzyste informowanie o jego charakterze. Takie połączenie jest szczególnie powszechne w przypadku klientów przemysłowych o wysokich wymaganiach sprawozdawczych lub gdy ostateczne przeznaczenie gazu nie jest jeszcze ustalone.

UDB – europejski system danych dotyczących zrównoważonego rozwoju (coraz bardziej istotny)

UDB (Union Database) to europejski system gromadzenia danych dotyczących zrównoważonego rozwoju i łańcucha dostaw. Zyskuje on na znaczeniu, ponieważ ma ujednolicić prowadzenie dokumentacji w całej UE i ma zostać wprowadzony jako obowiązkowy dla wszystkich uczestników rynku.

Do czego służy baza danych Unii?

Dla producentów i handlowców oznacza to, że oprócz systemów krajowych, takich jak Nabisy, w przyszłości istotną rolę odegra również UDB.

Jak zbudowana jest baza danych UDB?

UDB to centralna platforma internetowa Komisji Europejskiej (DG ENER). Podmioty gospodarcze mogą uzyskać dostęp do systemu na trzy sposoby: bezpośrednio przez interfejs internetowy, za pośrednictwem dostawcy usług (Service Provider) zatwierdzonego przez ich system certyfikacji (Voluntary Scheme) lub poprzez własne połączenie informatyczne za pośrednictwem interfejsu eDelivery.

Zarządzanie organizacyjne odbywa się na trzech poziomach: Komisja Europejska prowadzi platformę i udostępnia ją. Dobrowolne systemy certyfikacyjne (VS) zajmują się rejestracją podmiotów gospodarczych, rejestrują ich certyfikaty i pełnią rolę centralnego punktu kontaktowego. Państwa członkowskie są odpowiedzialne za integrację łańcucha wartości w sektorze gazowym – w szczególności za operatorów systemów dystrybucyjnych (DSO), operatorów systemów przesyłowych (TSO) oraz dostawców gazu.

Dla kogo unijna baza danych (UDB) stanie się obowiązkowa?

UDB jest skierowana do wszystkich podmiotów gospodarczych w łańcuchu dostaw paliw odnawialnych i pochodzących z recyklingu: podmiotów zajmujących się zbieraniem surowców, producentów, przetwórców, handlowców i dostawców. Certyfikowani uczestnicy łańcucha dostaw paliw płynnych uzyskują dostęp za pośrednictwem odpowiedniego systemu dobrowolnego. Dostawcy niecertyfikowani w łańcuchu wartości paliw płynnych nie mają obecnie dostępu do bazy. W łańcuchu wartości paliw gazowych operatorzy systemów dystrybucyjnych (DSO) i przesyłowych (TSO), dostawcy oraz duzi odbiorcy są podłączani za pośrednictwem właściwych państw członkowskich.

Wymagania wobec uczestników

Podsumowanie

Certyfikat zrównoważonego rozwoju i certyfikat pochodzenia to dwa różne narzędzia służące różnym celom. NNW otwiera drzwi do rynków regulowanych i ustawowych możliwości zaliczania emisji. HKN zapewnia przejrzystość co do charakteru biometanu i jest niezbędny do tworzenia wiarygodnych ofert produktów ekologicznych oraz rzetelnej sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Każdy, kto działa na rynku biometanu, powinien dokładnie rozumieć, jaki certyfikat jest wymagany w danym przypadku – oraz w jaki sposób niemieckie rejestry Nabisy i rejestr biogazu dena wzajemnie się uzupełniają.

Chcieliby Państwo wiedzieć, jakie certyfikaty są istotne dla Państwa konkretnego modelu biznesowego? agriportance chętnie służy Państwu doradztwem.

Źródła